Skip links

Język inkluzywny, czyli jaki? Dlaczego warto mówić inaczej o chorobie i niepełnosprawności?

W dzisiejszym świecie, gdzie równość i akceptacja są wartościami niezmiernie ważnymi, język, którego używamy, odgrywa kluczową rolę w budowaniu świadomości i włączania osób z różnymi doświadczeniami życiowymi, postrzeganiem siebie, swojej seksualności czy niepełnosprawności. Język inkluzywny to nie tylko forma wyrazu, ale również wyraz szacunku i uwzględnienia różnorodności, w tym także osób z niepełnosprawnościami. Jaka jest definicja języka inkluzywnego? Co ona oznacza dla Ciebie i dla nas? Dlaczego warto zmienić stosowane przez nas zwroty? Czy wszyscy chcą zmian? W artykule odpowiemy na te pytania i podamy przykłady języka inkluzywnego.

Język inkluzywny – co to znaczy?

Język inkluzywny to sposób komunikacji, który stara się uwzględniać wszystkie grupy społeczne, eliminując potencjalne wykluczenia i uprzedzenia. Według definicji UNESCO „Język inkluzywny to forma komunikacji, która promuje uczestnictwo, równość szans i uszanowanie różnorodności. Dąży do eliminacji barier komunikacyjnych, umożliwiając każdemu wyrażanie siebie w sposób zrozumiały i dostępny dla innych”.  WHO podaje, że „język inkluzywny to sposób komunikacji, który zapewnia dostęp do informacji, szanuje godność i prawo każdej osoby do swobodnego wyrażania siebie. Używa się go w sposób, który nie wyklucza żadnej grupy ze społeczeństwa”.

Natomiast Amerykańskie Stowarzyszenie Psychologiczne definiuje język inkluzywny jako „świadome stosowanie słów i wyrażeń, które unikają etykietowania, stygmatyzacji czy marginalizacji, promując szacunek dla różnorodności i indywidualności każdej osoby. Pozwala na wyrażenie się w sposób, który nie ogranicza jednostek do jednego aspektu czy cechy.” W kontekście niepełnosprawności, język inkluzywny to używanie słów i zwrotów, które nie stawiają osób z niepełnosprawnościami w roli obiektu czy problemu, lecz traktują je jako pełnoprawne jednostki.

Dlaczego warto dokonać zmian językowych

Język odzwierciedla nasze wartości i postawy wobec siebie, innych, różnorodności i nieschematyczności. Używanie języka inkluzywnego nie tylko eliminuje potencjalne obraźliwe lub dyskryminujące terminy, ale także sprzyja budowaniu więzi, szacunku oraz wspiera poczucie godności i akceptacji u osób z niepełnosprawnościami. Język inkluzywny to nie tylko wybór słów, ale przede wszystkim postawa i szacunek wobec różnorodności. Stosowanie takiego języka to nie tylko krok ku równości, ale również budowanie społeczeństwa, które akceptuje i docenia różnice. Jako Fundacja Moc Pomocy dążymy do tego, aby nasze słowa odzwierciedlały nasze wartości i szacunek dla każdej jednostki, tworząc przestrzeń, w której każdy może się czuć akceptowany i zrozumiany.

Przykłady użycia języka inkluzywnego

Przyjęcie języka inkluzywnego nie polega jedynie na zmianie słów, lecz na zmianie sposobu myślenia i postrzegania. Zamiast używania wyrażeń jak „osoba niepełnosprawna”, korzystamy z „osoba z niepełnosprawnością”, co stawia akcent na osobowość zamiast na jedną cechę. Zamiast mówić „chory na autyzm”, używamy „osoba z diagnozą spektrum autyzmu”, co podkreśla jednostkowość i nieograniczone możliwości każdej osoby. Język inkluzywny w kontekście niepełnosprawności ma wiele wymiarów. Poniżej podajemy listę prawidłowych sformułowań, które warto wprowadzić do swojego słownika:

  • Zamiast używać słowa „normalny” w kontraście do „niepełnosprawny”, użyj „typowy” lub „tradycyjny”.
  • Zamiast „ruchome schorzenie” lub „ruchowe upośledzenie”, lepiej jest użyć „osoba z niepełnosprawnością ruchową”.
  • Zamiast „osoba cierpiąca na”, użyj „osoba z diagnozą” lub „osoba z daną niepełnosprawnością”.
  • Zamiast „osoba kaleka” czy „inwalida”, użyj „osoba z trudnościami ruchowymi” lub „osoba z niepełnosprawnością fizyczną”.
  • Zamiast „opóźnienie umysłowe”, użyj „osoba z różnicą rozwojową” lub „osoba z zaburzeniami rozwoju”.
  • Zamiast „chory na padaczkę”, użyj „osoba z epilepsją”.
  • Zamiast „normalny” lub „zdrowy”, użyj „osoba bez niepełnosprawności”.
  • Zamiast „osoba niedosłysząca” lub „głuchoniema”, użyj „osoba z trudnościami słuchowymi” lub „osoba z niedosłuchem”.
  • Zamiast „przystosowany” lub „specjalny”, użyj „dostosowany” lub „zindywidualizowany” (np. edukacja dostosowana).
  • Zamiast „osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim”, użyj „osoba korzystająca z wózka inwalidzkiego”.

Te zmiany językowe pomagają w zakreśleniu podmiotowości każdej osoby, eliminując etykietowanie i redukcję do jednej cechy, a zamiast tego, koncentrując się na jednostkowości i pełnej wartości każdej osoby.

Rozbieżności i starania o podmiotowość

Warto zauważyć, że nawet wśród grup teoretycznie dyskryminowanych toczą się dyskusje na temat poprawnych form zwracania się do osób, np. z niepełnosprawnościami. Istnieją różne perspektywy i doświadczenia, dlatego dbanie o język inkluzywny nie jest jednoznaczne i może wymagać świadomości różnorodności poglądów.

Jako Fundacja Moc Pomocy staramy się promować język, który ukazuje podmiotowość naszych podopiecznych. Dbamy o to, aby nasze słowa odzwierciedlały szacunek, empatię i pełnoprawność każdej jednostki. Jesteśmy świadomi, że zmiany w języku to proces, który wymaga zaangażowania i otwartości na różnorodność perspektyw. Naszym celem jest budowanie świadomości i akceptacji, a język inkluzywny jest kluczowym narzędziem w tym procesie.

Ta strona korzysta z ciasteczek. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że akceptujesz ich użycie.